Jaarverslag 2016

Top Connectivity

De kracht van de Mainport Schiphol is het netwerk van bestemmingen. Onze missie is Connecting the Netherlands – via ons uitgebreide netwerk van bestemmingen verbinden we Nederland met belangrijke economisiche, politieke en culturele centra over de hele wereld. Schiphol behoort tot de belangrijkste knooppunten van Europa. Dat komt niet alleen op het conto van het luchtverkeer: om deze positie te behouden is ook een goede bereikbaarheid per weg en spoor onmisbaar.

Doelstelling 2020

Voortgang

Realisatie 2016

Netwerk


Handhaving netwerk met meer dan 300 bestemmingen

  • Aantal bestemmingen: 322
  • Aantal passagiers 63,6 miljoen
  • Aantal vliegtuigbewegingen 478.864

Bereikbaarheid


Projecten voor verbetering landzijdige bereikbaarheid voorbereid

  • MIRT-traject gestart
  • Bereikbaarheid per spoor en over de weg verbeterd

Luchthavencapaciteit

Nieuwe pier en terminal
Lelystad Airport volledig operationeel

  • Besluitvorming over Capital Programme gerealiseerd
  • Voorbereidingen aanleg infrastructuur Lelystad begonnen, open in 2019

Groei

Overeenstemming met stakeholders om na 2020 een groei naar meer dan 500.000 vluchtbewegingen per jaar mogelijk te maken

  • Discussie in Omgevingsraad Schiphol gestart

On track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Grotendeels on track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Deels on track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Netwerk van bestemmingen

Royal Schiphol Group faciliteert via haar luchthavens, met Amsterdam Airport Schiphol voorop, een uitgebreid netwerk van Europese en intercontinentale bestemmingen. Het aantal bestemmingen en de frequentie van de vluchten bepalen de economische en maatschappelijke waarde van dit netwerk. Onze doelstelling is dit netwerk – voor reizigers en vracht – in stand te houden en uit te breiden.

Aantal bestemmingen

Het aantal directe bestemmingen is gelijk gebleven met 2015; we komen uit op 322 bestemmingen. Gezien de toenemende concurrentie van internationale hubs is dit een goed resultaat. Het passagiersnetwerk kenmerkt zich door fijnmazigheid in Europa, aangevuld met 128 intercontinentale bestemmingen. Daarmee is Schiphol in Europa de tweede luchthaven (na Frankfurt) als het gaat om het totaal aantal directe vluchten. Schiphol is de nummer 2 in de wereld in het aantal mogelijke overstapverbindingen, zo blijkt uit het Connectivity Report 2016 van de Airports Council International (ACI). Het netwerk is mogelijk dankzij de hubconnectiviteit van onze homecarrier KLM en haar SkyTeam-partners.

De sterke groei van het aantal passagiersvluchten heeft zich niet vertaald in meer bestemmingen omdat vluchten naar een aantal vakantiebestemmingen zijn gestaakt. Vanwege onrust in Tunesië (Djerba, Enfidha, Monastir) en Egypte (Sharm El Sheikh) wordt op een aantal luchthavens niet meer gevlogen.

Het overgrote deel van de 322 bestemmingen, 293, betreft passagiersbestemmingen waarop ook vrachtvervoer mogelijk is. Het aantal vrachtbestemmingen komt uit op 162 (2015: 165). Op 29 van deze vrachtbestemmingen vlogen alleen full freighters (toestellen met enkel vracht). In 2015 waren dit er 27.

Mainportgebonden verkeer

Met het oog op selectieve ontwikkeling van de Mainport Schiphol is het soort bestemmingen voor ons belangrijk. We maken een onderscheid tussen verkeer dat belangrijk is voor de mainport en niet-mainportgebonden verkeer. Binnen het huidige mededingingsrechtelijke kader geldt echter dat Schiphol geen instrumenten heeft om maatregelen te nemen om hub- en mainportgebonden verkeer actief te stimuleren boven leisureverkeer. Wel kan Schiphol door marketing richting airlines en het Airline Reward Programme de netwerkkwaliteit stimuleren. De onafhankelijke slotcoördinator (SACN) is verantwoordelijk voor de allocatie van start- en landingsslots. In de praktijk is de ontwikkeling en het gebruik van de regionale luchthavens de enige optie voor Schiphol om de afspraken over selectiviteit vorm te geven. De bestemmingen die vanuit de luchthaven Lelystad zullen worden aangevlogen moeten hieraan een bijdrage leveren.

Groei aantal vliegtuigbewegingen per Alders-segment

Binnen het Aldersakkoord van 2008 zijn vijf segmenten gedefinieerd, al naar gelang het verkeer belangrijk is voor de mainport. Dit wordt bepaald door de aard van de bestemming en of passagiers met een zakelijk motief naar deze bestemming reizen. Het hubverkeer (segment 1) is in aantallen vliegtuigbewegingen gegroeid met gemiddeld 1,9 procent sinds 2008. Het verkeer binnen Europa van niet-hubcarriers is gemiddeld met 1,3 procent gegroeid. Het zogenaamde leisure segment (segment 5) is met gemiddeld 3,1 procent gedaald. Bij segment 5 moet worden aangetekend dat een aantal bestemmingen niet zonder meer aan leisure is toe te schrijven. In de loop der tijd hebben we verschuivingen tussen bepaalde segmenten gezien.

Bestemmingen vanaf Schiphol

De 322 directe bestemmingen liggen in 96 landen, en worden gevlogen door in totaal 111 luchtvaartmaatschappijen. Van deze bestemmingen zijn 128 intercontinentaal (in 2015: 134). Schiphol is met zeventien SkyTeam-luchtvaartmaatschappijen, de meest diverse SkyTeam-hub ter wereld. Het aantal bestemmingen van KLM en haar (codeshare)partners is gestegen naar 206 (in 2015: 196).

Onze homecarrier heeft Astana (Kazakhstan), Colombo (Sri Lanka) en Windhoek (Namibië) toegevoegd als nieuwe bestemmingen vanaf Schiphol. Jet Airways is in maart begonnen op Schiphol met drie dagelijkse intercontinentale bestemmingen, waarvan Mumbai (India) nieuw is.

Nieuwe bestemmingen Schiphol in 2016

KLM/Skyteam

Overig

Low cost

Europa

4

7

1

Intercontinentaal

3

3

-

Naast directe verbindingen zijn ook de aangeboden wekelijkse frequenties belangrijk voor de kracht van ons netwerk. Belangrijke uitbreidingen in wekelijkse frequenties op intercontinentale routes zijn: Aeromexico op Mexico-Stad, easyJet en Transavia op Tel Aviv, Jet Airways op Delhi en Toronto, KLM op Kigali, Teheran en Salt Lake City en China Eastern Airlines op Shanghai. Qatar Airways heeft haar capaciteit verhoogd met de inzet van een B777 op Doha.

Nieuwe frequenties 2016

Aantal wekelijkse vluchten

Luchthaven

Land

2016

2015

Verschil

Delhi (DEL)

India

14

7

+7

Toronto (YYZ)

Canada

17

10

+7

Shanghai (PVG)

China

14

10

+4

Teheran (IKA)

Iran

6

2

+4

Miami (MIA))

Verenigde Staten

5

2

+3

Havana (HAV)

Cuba

7

4

+3

Tel Aviv (TLV)

Israel

30

27

+3

New York JFK (JFK)

Verenigde Staten

24

21

+3

Mexico-Stad (MEX)

Mexico

10

8

+2

Muscat (MCT)

Oman

7

5

+2

KLM heeft twee nieuwe Europese bestemmingen aan ons netwerk toegevoegd: Dresden (Duitsland) en Genoa (Italië). Andere Europese uitbreidingen zijn: Bergerac (Frankrijk) door Transavia, Doncaster en Dundee (beide Verenigd Koninkrijk) door Flybe, Rennes (Frankrijk) door HOP! en Tivat (Roemenië) door TUIfly.

Luchtvaartmaatschappijen

We hebben op Schiphol zes nieuwe luchtvaartmaatschappijen mogen verwelkomen: Aeromexico (naar Mexico-Stad), Jet Airways (Mumbai, Delhi en Toronto), China Eastern Airlines (naar Shanghai), Thomas Cook Airlines (Tenerife, Las Palmas en Palma), Silk Way West Airlines (full freighter naar Bakoe) en Small Planet Airlines (Las Palmas, Tenerife, Lanzarote, Hurghada, Ilha do Sal en Banjul). Malaysia Airlines heeft na 36 jaar haar vluchten van en naar Kuala Lumpur gestaakt. Deze luchtvaartmaatschappij heeft gedurende die periode naar schatting bijna vier miljoen passagiers tussen Kuala Lumpur en Schiphol vervoerd.

Stimuleren kwaliteit van het netwerk

Het airline-marketingbeleid van Schiphol is erop gericht om met een gebalanceerde aanpak het mainportnetwerk te versterken. Met analyses (welke bestemmingen ontbreken, waar is uitbreiding van frequenties mogelijk?) stimuleren we airlines. Een van de instrumenten om dit te bereiken is het Airline Reward Programme, wat voor alle luchtvaartmaatschappijen ter beschikking staat en transparante voorwaarden heeft. Sinds de start van het programma in 2007 is in totaal bijna 43 miljoen euro uitgekeerd aan luchtvaartmaatschappijen ten behoeve van nieuwe bestemmingen en/of meer frequenties. In de afgelopen vijf jaar is 81 procent uitgekeerd aan luchtvaartmaatschappijen opererend in segment 1 uit het Aldersakkoord (hubverkeer).

Overleg met de sector

In het Operationeel Schiphol Overleg (OSO) komen senior managers van Schiphol, Luchtverkeersleiding Nederland, de airlines die hun basis op Schiphol hebben (KLM, Transavia, Martinair, TUIfly, Corendon Dutch Airlines, easyJet), en belangenbehartigers SAOC en BARIN vier keer per jaar bijeen. Het overleg staat onder voorzitterschap van de Director Operations van Schiphol. In het OSO worden de capaciteitsdeclaraties vastgesteld voor het maximaal aantal vliegtuigbewegingen voor het winter- en zomerseizoen. Ook bespreken de partijen belangrijke operationele kwesties of knelpunten. Omdat de belangen en groeiplannen van betrokken partijen uiteen kunnen lopen, streven ze er zoveel mogelijk naar om in dit overleg consensus over de capaciteitsdeclaratie te bereiken. De slotcoördinator en vertegenwoordigers van het directoraat-generaal Bereikbaarheid van het ministerie van Infrastructuur en Milieu zijn regelmatig als toehoorder aanwezig. Het toekennen van de slots aan de luchtvaartmaatschappijen is de verantwoordelijkheid van de onafhankelijke slotcoördinator.

Netwerk regionale luchthavens

Het netwerk van onze regionale luchthavens is van andere aard dan dat van Schiphol. Waar onze grootste luchthaven zich richt op mainportgebonden verkeer, ligt de nadruk bij Rotterdam The Hague Airport en Eindhoven Airport op vluchten naar vakantie- en zakenbestemmingen binnen met name Europa (zoals Londen City en Londen Stansted). De nieuwe luchthaven van Lelystad zal in 2019 opengaan voor commercieel vliegverkeer naar vakantiebestemmingen in Europa en rond de Middellandse Zee en kan zo op Schiphol ruimte creëren voor mainportgebonden verkeer.

Op Rotterdam The Hague Airport is het aantal bestemmingen in 2016 teruggevallen naar 39 (2015: 47). Nieuwe directe verbindingen zijn Manchester en Birmingham (beide Flybe). Het aantal bestemmingen op Eindhoven Airport is in 2016 met drie gestegen naar 75. Nieuwe bestemmingen van Eindhoven Airport zijn onder andere München, Praag en Timisoara.

Passagiersontwikkeling

Het totaal aantal passagiers van Schiphol Group groeide met 8,9 procent van 64,3 miljoen naar 70,0 miljoen. Het grootste deel komt voor rekening van Amsterdam Airport Schiphol: daar groeide het aantal met 9,2 procent naar 63,6 miljoen passagiers (2015: 58,3 miljoen).

Op Schiphol is het OD-verkeer (Origin and Destination, met Schiphol als vertrek- of aankomstpunt) substantieel gegroeid. Dit komt doordat Nederland en Amsterdam ongekend populair zijn als bestemming. Een verklaring kan zijn dat reizigers minder via Parijs en Brussel vliegen sinds de terroristische aanslagen. De groei is ook te verklaren uit de sterke toename in het aanbod van korteafstandsvluchten vanaf Schiphol binnen Europa. KLM heeft binnen Europa haar netwerk uitgebreid en frequenties verhoogd. Verder hebben point-to-point carriers (met name easyJet, Transavia, Vueling en Flybe) frequenties aanzienlijk verhoogd en nieuwe routes toegevoegd.

Passagiersaantallen 2016 op Schiphol

aantallen per luchtvaartmaatschappij

Reizigersprofiel

In toenemende mate is vakantie (leisure) een reden om te vliegen. Er is ook een verschuiving zichtbaar naar meer kortere vliegvakanties.

Woonachtig

Top 5 leisurebestemmingen

Reismotief

Top 5 intercontinentale bestemmingen

Het vliegverkeer binnen Europa groeide naar 70,9 procent van het totale passagiersvolume (2015: 69,8). Deze groei komt vooral op het conto van Spanje (23,4 procent) en het Verenigd Koninkrijk (8,2 procent). Spanje is sterk gegroeid doordat vakantievluchten naar Turkije, Tunesië en Egypte zijn omgeboekt naar dit land. Ook Italië en Griekenland zijn populaire vakantielanden en vormen samen 11,5 procent van het vakantieverkeer. Het Verenigd Koninkrijk groeide doordat easyJet, Flybe en KLM het aantal wekelijkse vluchten hebben verhoogd van 840 naar 903. Het totale aantal passagiers naar Schengenbestemmingen steeg in 2016 met 17 procent. Buiten Europa is het passagiersvolume in 2016 vooral gegroeid in verkeer met Azië (7,1 procent van het totale volume), Latijns-Amerika (4,6 procent) en het Midden-Oosten (nu 3,5 procent van het totale volume). 

De groei in het aanbod van vluchten krijgt een extra impuls doordat luchtvaartmaatschappijen de in het Aldersakkoord vastgestelde grens van 500 duizend vliegtuigbewegingen zien naderen en door de dreigende schaartste nu alvast slots aanvragen en vliegen. Daarnaast vallen operationele kosten, zoals een lagere kerosineprijs en havengelden, voor hen lager uit.

Schiphol is door de passagiersgroei in 2016 opgeklommen naar de derde plaats van de toptien Europese luchthavens. Schiphol is voor het eerst in de historie Frankfurt voorbijgegaan en heeft ook Istanbul achter zich gelaten. De verwachting is dat Schiphol deze plek niet lang zal kunnen vasthouden omdat de grens van 500.000 vliegtuigbewegingen al in 2017 leidt tot een beperking van de groei.

Het marktaandeel van Schiphol voor OD-passagiers in de catchment area is gestegen van 31 naar 33 procent, en het marktaandeel in de Europese toptien is gegroeid van 11,0 procent naar 11,6 procent. De groei van het marktaandeel van Schiphol ten koste van andere Europese hubs heeft te maken met de beperkte groeimogelijkheden in Londen Heathrow, terwijl Parijs en Frankfurt als gevolg van stakingen en terreurdreiging minder groeien. Istanbul Atatürk Airport kent voor het eerst sinds jaren een lichte daling in het aantal passagiers als gevolg van de instabiele politieke situatie en terroristische aanslagen. Istanbul daalde met 1,7 procent naar 60,2 miljoen, wat goed is voor een marktaandeel van 11,0 procent.

Het transferverkeer groeide met 4,4 procent. Het totaal aantal overstappende reizigers kwam daarmee op 24,0 miljoen. Het aandeel van transferreizigers op het totaal is afgenomen van 39,5 naar 37,8 procent.

Op Eindhoven Airport steeg het aantal passagiers met 9,3 procent tot 4,7 miljoen. Deze groei is met name veroorzaakt door een toename van het aanbod door Wizz Air (15 procent) en Transavia (17 procent). Dit ondanks dat de luchthaven in juni ruim twee weken gesloten is geweest voor werkzaamheden aan de start- en landingsbaan. Op Rotterdam The Hague Airport is het aantal reizigers nagenoeg gelijk gebleven met 1,6 miljoen. De geringe stijging komt doordat Rotterdam binnen de gemaakte afspraken met de omgeving niet verder kan groeien. Ook zijn vluchten van Turkish Airlines en Transavia naar Turkije geannuleerd vanwege de instabiele politieke situatie daar.

Ontwikkeling marktaandeel Schiphol 2016

(in miljoenen, exclusief transito)

Passagiersvolume en -groei per werelddeel

Passagiers Schiphol in miljoenen (groei t.o.v. 2015; exclusief transito)

Vliegtuigbewegingen

Het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol nam toe met 6,3 procent van 450.679 naar 478.864. Het aantal stoelen per vliegtuig is gestegen van 162 naar 165. Deze toename wordt gedreven door vlootvernieuwing van met name de homecarrier KLM (uitfasering Fokker 70 en Boeing 747, ingebruikname Embraer 175/190 en Boeing 787-9 Dreamliner). De gemiddelde bezettingsgraad kwam in 2016 uit op 83,8 procent (2015: 82,9). In 2011 lag de gemiddelde bezettingsgraad nog op 79,4 procent. De totale stoelcapaciteit is in 2016 met 8,1 procent omhoog gegaan naar 76,0 miljoen.

Vliegtuigbewegingen 2016 op Schiphol

Dilemma

Reële grens: aantal vliegtuigbewegingen of mate van hinder?

Schiphol Group wil de economische en sociale groei van Nederland zo goed mogelijk faciliteren en waar mogelijk stimuleren. De bereikbaarheid van Nederland door de lucht, die voor het grootste deel wordt gefaciliteerd door de luchthavens van Schiphol Group, is daarbij een belangrijke factor. Door de capaciteitstekorten komt deze bereikbaarheid onder druk te staan. De in 2015 afgesproken grens aan het aantal vliegtuigbewegingen uit het Aldersakkoord (500 duizend in het jaar 2020) bereiken we mogelijk komend jaar al. We houden ons aan het afgesproken maximum. Dit is totstandgekomen om de hinder te beperken. Het betekent wel dat mogelijk een rem wordt gezet op de economische en sociale groei in Nederland. Dit botst tevens met de ambitie van het kabinet.

De vraag is in hoeverre in de toekomst het aantal vliegtuigbewegingen het handvat moet blijven. De luchtvaartsector heeft forse inspanningen geleverd om de geluidsoverlast te verminderen. Want ook al is het aantal vliegtuigbewegingen de afgelopen jaren verder toegenomen, dankzij nieuwe vliegtuigtypen en vliegprocedures is de totale geluidhinder gereduceerd met ruim 30 procent, ruim meer dan de afgesproken doelstelling van 5 procent.

Om zicht te kunnen blijven bieden op duurzame groei na 2020 zet Schiphol in op een toekomstgericht afsprakenkader, met hinderbeperking, behoud en verdere ontwikkeling van de Mainport Schiphol, en verbetering van de leefomgeving als de toetsbare doelen. De maximering van het aantal vliegtuigbewegingen is daarbij geen doel op zichzelf. Deze benadering is onderwerp van gesprek in de Omgevingsraad Schiphol, in de luchtvaartsector en met de betrokken ministeries in Den Haag.

Ontwikkeling vracht

De luchtvrachtmarkt heeft zich ten opzichte van vorige jaren goed hersteld. Het vrachtvervoer van en naar Schiphol groeide harder dan de Europese economieën. Schiphol Cargo beleefde een recordjaar met 1,66 miljoen ton vracht: een groei van 2,5 procent. Met dit volume blijft Schiphol de derde vrachtluchthaven van Europa. Meer luchtvaartmaatschappijen zijn gebruik gaan maken van Schiphol, de al aanwezige airlines hadden meer vluchten, en veel maatschappijen hadden een hogere beladingsgraad.

In maart 2016 is de vrachtluchtvaartmaatschappij Silk Way West Airlines uit Azerbeidzjan op Schiphol begonnen met vier vluchten per week naar onder meer Kuala Lumpur via Baku; ze vult daarmee het gat dat Malaysia Airlines Cargo bij het vertrek van Schiphol achterliet. In 2016 hebben we de combiluchtvaartmaatschappijen Jet Airways, Aeromexico, Xiamen Airlines en China Eastern Airlines mogen verwelkomen. Bij deze maatschappijen ligt de focus op passagiersvervoer met vracht in de ruim van het vliegtuig (belly). Deze combinatie draagt substantieel bij aan de rentabiliteit van deze vluchten. Naast groei door nieuwe carriers zagen we ook groei bij bestaande klanten als DHL, AirBridgeCargo, Cargolux en Singapore Airlines. Al enkele jaren vertoont het belly-vrachtvolume een sterkere groei dan het full freight vrachtvolume (enkel vracht, geen passagiers).

Het aantal vrachtvluchten groeide in 2016 sterk met 6,2 procent en het aantal intercontinentale passagiersvluchten met vracht groeide met 4,0 procent. Een andere trend is de groei van e-commerce die leidt tot meer goederenstromen vooral van en naar China. Ook zien we een verschuiving van bulkinvoer door grote partijen naar meer pakketjes en poststukken bestemd voor kleinere partijen, waaronder consumenten.

Vracht per werelddeel

Het aantal rechtstreekse vluchten op Azië daalde: het aantal inkomende vluchten vanuit deze regio met 5 procent en het aantal uitgaande vluchten met 7 procent. Het aantal vluchten naar Azië via Europese bestemmingen, zoals Baku (Azerbeidzjan) en Moskou (Rusland), nam echter toe. Een deel van de groei voor Europa, een stijging van 74 procent in uitgaand volume en een stijging van 42 procent in inkomend volume, is daarom toe te schrijven aan de doorvoer van vracht naar en uit Azië.

Vrachtvolume en -groei per werelddeel

Vracht Schiphol x 1.000 ton (groei t.o.v. 2015)

Luchthavencapaciteit

Om de concurrentiepositie te versterken en de reizigers en luchtvaartmaatschappijen een topproduct te kunnen blijven bieden, investeert Schiphol Group fors in infrastructuur. Voor de verdere groei en versterking van Schiphol zijn een omvangrijke uitbreiding en vernieuwing van de faciliteiten noodzakelijk. Zodoende kunnen we de benodigde extra capaciteit bieden, de kwaliteit structureel verhogen en de processen verder optimaliseren.

Amsterdam Airport Schiphol

Ontwikkeling nieuwe pier en terminal

Begin 2016 is de besluitvorming omtrent de ontwikkeling van de nieuwe pier en terminal afgerond. Zowel de Raad van Commissarissen als de aandeelhouders hebben hun goedkeuring gegeven. De uitbreiding is essentieel voor de versterking van de concurrentiepositie van de Mainport Schiphol. Bovendien ondersteunt de capaciteitsuitbreiding de maatschappelijke functie van de luchthaven. De nieuwe pier en terminal betekenen een structurele oplossing voor de groeiende behoefte aan capaciteit en een kwaliteitsimpuls. De investering draagt bij aan de verwezenlijking van onze strategie om voor passagiers en airlines topconnectiviteit te blijven bieden gekoppeld aan een excellente bezoekerservaring.

De toenemende vraag naar opstelcapaciteit en gates lossen we gedeeltelijk op door een nieuwe pier te bouwen die ruimte biedt aan grote en middelgrote vliegtuigen. De pier wordt opgeleverd in twee fases. Het is de ambitie om de eerste fase, het grootste gedeelte van de pier, eind 2019 gereed te hebben. Om de groei van het aantal passagiers op te vangen, bouwen we een nieuwe terminal op het dak van bagagehal Zuid en op een gedeelte van parkeergarage P2. De terminal krijgt een verbinding met de bestaande terminal, waardoor we het door reizigers zeer gewaardeerde ‘one terminal’-concept in stand kunnen houden. De nieuwe terminal is volgens de huidige planning in 2023 gereed. De landzijdige infrastructuur wordt aangepast om alle uitbreidingen te accommoderen. Ook voegen we extra capaciteit toe aan de bestaande parkeergarage P1. We hebben in 2016 een begin gemaakt met de aanbestedingstrajecten voor de uitbreidingen. Verschillende tenders zijn in de markt gezet. De eerste contracten voor het ontwerp van de landzijdige infrastructuur en de pier zijn gesloten.

Capital Programme

De uitbreidingprojecten hebben we ondergebracht bij een nieuwe organisatie binnen Royal Schiphol Group: Capital Programme. Deze kan de verschillende omvangrijke en complexe projecten optimaal op elkaar afstemmen en aansturen. Dit is noodzakelijk omdat tijdens de bouw en verbouwing de luchthavenoperatie gewoon doorgaat. De projecten vereisen ook specifieke kennis en ervaring. In het Capital Programme brengen we deze expertise samen.

Uitbreiding Vertrek 1 en tijdelijke vertrekhal op bagagehal Zuid

In vertrekhal 1 zijn we tegen de grenzen aangelopen van de beschikbare capaciteit, zowel van mensen, middelen als ruimte. De snelle groei van het aantal Schengen OD-passagiers dat vanaf Schiphol vertrekt, is 17 procent hoger dan in 2015. In Vertrek 1 is het nu permanent heel druk. Reizigers naar Schengenbestemmingen nemen veelal alleen handbagage mee en dit levert extra drukte en wachtrijen op bij de securitylanes. We kunnen deze drukte niet voldoende opvangen met tijdelijke inzet van personeel of operationele maatregelen.

We gaan Vertrek 1 uitbreiden en verbeteren. De mezzanine in Vertrek 2 zullen we doortrekken, en het Schengen-securityfilter verplaatsen we naar boven. Daar ontstaat dan een hele securityverdieping, waar we de lanes flexibel kunnen inzetten. Deze uitbreiding is gereed in 2019. We gaan ook de self-servicefaciliteiten in Vertrek 1 versneld uitbreiden. Tot die tijd lossen we het capaciteitsprobleem op met tijdelijke maatregelen. We kiezen voor een oplossing waarmee we de kwaliteit kunnen blijven leveren die past bij Europe’s Preferred Airport. Boven op bagagehal Zuid komt een tijdelijke vertrekhal die met een verbindingsgang wordt verbonden met Vertrek 1.

De tijdelijke vertrekhal wordt modulair en herbruikbaar uitgevoerd uit demontabele onderdelen. De tijdelijke vertrekhal en de verbindingsgang omvatten bijna 4.400 vierkante meter. Met deze extra ruimte zal de klantbeleving en de veiligheid in beide vertrekhallen verbeteren. De tijdelijke vertrekhal krijgt zes securitylanes, 22 incheckbalies, twaalf selfservice-incheckzuilen en bagage drop-off counters. Uiteraard komen er faciliteiten zoals kantoorruimte, servicebalies, zitplaatsen en toiletten.

De voorbereiding en aanbesteding van dit werk gingen voortvarend. Op 1 december 2016 werd het hoogste punt bereikt. Op 23 december was de tijdelijke vertrekhal 'wind en waterdicht'. De tijdelijke vertrekhal wordt in april 2017 opgeleverd.

Informatiebijeenkomsten voor stakeholders

Op woensdag 21 november vond in het Sheraton Hotel een gesprek plaats met onze stakeholders; we hebben met hen onze plannen voor het creëren van capaciteit besproken. Op maandag 12 december hebben we in het Schipholgebouw tijdens een tweede bijeenkomst een update gegeven over de landzijdige aanpassingen ten behoeve van de bouw van de nieuwe pier en terminal. Er kwamen veel vragen over de impact van de geplande werkzaamheden op bereikbaarheid van de locatie voor reizigers en Schipholwerkers. Ook zijn de stakeholders bijgepraat over de MIRT-verkenning van het stationsgebied.

Dialoog met de sector

Gedurende het jaar voeren we gesprekken met luchtvaartmaatschappijen over vervoerprognoses, investeringen en de kostenontwikkeling. Het consultatieproces is meer dan een formele en wettelijke verplichting. Het is een voortdurende dialoog met de airlines, die op een formeel moment leidt tot vaststelling van de tarieven. We gebruiken deze dialoog ook om onze investeringsplannen af te stemmen. Vanwege de urgente behoefte aan capaciteit is gekozen tot een gefaseerde bouw en oplevering van de nieuwe pier en terminal. Elk consultatieproces wordt na afloop met de airlines geëvalueerd.

Parkeren

'Operational excellence' staat hoog in het vaandel bij Schiphol Parking. Met het aanbieden van aantrekkelijke producten en continue verbetering van bestaande faciliteiten komen we tegemoet aan de diverse wensen van onze reizigers.

Met de groei van het aantal reizigers neemt ook de vraag naar parkeerruimte toe. We spelen in op die vraag, onder meer met de opening van de nieuwe Smart Parking-garage op P3 (na het parkeren snel met shuttlebus naar terminal). De nieuwe garage, met 2.650 parkeerplaatsen, is net voor de grote drukte van de meivakantie opengegaan. Online waren er bij opening al achtduizend plaatsen gereserveerd. Wie reist met TUI of Transavia kan de bagage op P3 Lang Parkeren inchecken. Het Drive-Inchecken is een extra service tijdens de vakanties.

Om te zorgen dat reizigers makkelijk de weg vinden en zich vlot kunnen oriënteren, werken we in de nieuwe parkeergarage met kleuren. In deze zogeheten 'natural wayfinding' werkt de kleur van het hoofdtrappenhuis als een duidelijke baken voor de reizigers. Deze kleur komt ook terug in de route van de voetgangers in het gebouw, waardoor een vanzelfsprekende bewegwijzering ontstaat. De parkeergarage is gebouwd uit voor 90 procent recyclebaar beton en metaal. Uniek is het gebruik van natuurverf, afkomstig van een vlassoort die we op het terrein onder een van de aanvliegroutes van de luchthaven telen. Het vlas wordt verwerkt tot lijnolie en vervolgens tot natuurverf. De garage is voorzien van zonnepanelen en ledverlichting.

Dilemma: parkeren op centrum of remote?

De vraag naar parkeerruimte op Schiphol neemt almaar toe, met name door de aanhoudende groei van het aantal passagiers. Waar moet een volgende uitbreiding van het parkeren worden gebouwd? Moet Schiphol wel blijven investeren in garages op het al zo volle Schiphol-Centrum? We willen de behoefte aan parkeerplaatsen blijven accommoderen; ook omdat de auto steeds schoner zal worden en parkeren en mobiliteit onderdeel zijn van ons verdienmodel. De beste locatie voor garages is dicht bij de terminal. Dit is de meest schaarse grond, die we ook kunnen gebruiken voor andere faciliteiten die bijdragen aan onze AirportCity-formule. Op verder weg gelegen locaties als Schiphol-Noordwest kunnen makkelijker nieuwe garages worden gebouwd, die bovendien zijn ontworpen om ook ruimte te bieden aan deelauto's en zelfrijdende auto’s. Met deze ontwikkelingen in de mobiliteit zullen we de komende jaren nadrukkelijk rekening moeten houden.

Ontwikkeling van Lelystad Airport

Om de economische functie van Amsterdam Airport Schiphol te behouden en te versterken, is afgesproken Schiphol selectief te laten groeien. Eindhoven Airport en Lelystad Airport worden ingezet als alternatief voor niet-mainportgebonden verkeer. Op 31 maart 2015 heeft de staatssecretaris van het ministerie van Infrastructuur en Milieu het luchthavenbesluit afgegeven. Met dit besluit kunnen we onze plannen voor Lelystad Airport gaan uitvoeren. In 2016 zijn de voorbereidingen getroffen, ontwerpen gemaakt en de aanbestedingen gedaan. In 2017 beginnen we met de uitvoering. Het oorspronkelijk doel was in april 2018 de nieuwe luchthaven te openen en de eerste vluchten te laten vertrekken, maar omdat nog niet alles gereed is om in de benodigde luchtverkeersleiding te voorzien, zal de opening waarschijnlijk een jaar worden vertraagd. We communiceren actief over onze plannen en de voortgang met gevestigde bedrijven, vliegers, regionale ondernemers, de inwoners van Flevoland en overige geïnteresseerden.

In het concept voor de nieuwe luchthaven van Lelystad staan behalve de visie, missie en topeisen ook de no-nonsense identiteit van de nieuwe luchthaven centraal. Schiphol zet ook haar kennis van zakelijk vastgoed in om op de nieuwe luchthaven een businesspark te ontwikkelen. Flying Group, aanbieder en beheerder van een vloot van zakelijke privévliegtuigen, heeft een intentieverklaring getekend dat ze zich vestigt op Lelystad Airport.

Rotterdam The Hague Airport

Om aan de groeiende marktvraag te kunnen voldoen, wordt op dit moment gewerkt aan regionaal draagvlak voor een nieuw Luchthavenbesluit voor Rotterdam The Hague Airport, waarmee de luchthaven geleidelijk kan groeien door het toevoegen van tien nieuwe bestemmingen. Ter onderbouwing van deze aanvraag zijn inmiddels een Milieueffectrapportage, een maatschappelijke kosten-batenanalyse en een economische onderbouwing opgesteld. Voor de gewenste groei en uitbreiding is een zo groot mogelijk regionaal draagvlak onder bestuurders en omwonenden een randvoorwaarde. Hierover vindt een uitgebreide dialoog met de regio plaats. Een ruime meerderheid van de omwonenden staat achter uitbreiding van de luchthaven, zo blijkt uit diverse onderzoeken onder omwonenden en ondernemers van onder meer VNO-NCW West en de gemeente Rotterdam.

In 2016 is een nieuwe aankomsthal geopend. Inmiddels vindt renovatie van het gehele platform plaats; dit zal medio april 2017 gereed zijn. In 2017 wordt het plein voor de terminal gerenoveerd.

Eindhoven Airport

Eindhoven Airport is bezig om een integraal masterplan op te stellen voor de verder ontwikkeling van de luchthaven. Daaruit volgen diverse investeringen in de luchthaveninfrastructuur en in de bereikbaarheid zowel aan land- als luchtzijde. Hiermee kunnen de steeds grotere aantallen vliegtuigbewegingen en passagiers worden gefaciliteerd. In 2016 zijn de bouwactiviteiten begonnen voor een geheel nieuwe bagagehal, en op de voormalige P1-locatie verrijst een modern multifunctioneel gebouw. In 2017 worden de gebieden in de terminal na de securitycontrole opnieuw ingericht.

Bereikbaarheid

Goede bereikbaarheid van onze luchthavens is essentieel. Na prijs en het netwerk van bestemmingen en frequenties is bereikbaarheid de belangrijkste reden voor reizigers om te kiezen voor een bepaalde luchthaven. Een robuust netwerk van multimodale verbindingen binnen Nederland en met de buurlanden is een voorwaarde om onze concurrentiepositie veilig te kunnen stellen.

Schiphol heeft meer ruimte nodig om de verwachte groei van het aantal passagiers en vliegtuigbewegingen te kunnen faciliteren. We investeren in de uitbreiding van capaciteit en verhogen van de kwaliteit door de bouw van een nieuwe pier en terminal. Hiervoor moet de infrastructuur van de toegangswegen en parkeerplaatsen ook ingrijpend wijzigen.

Schiphol Plaza met het NS-treinstation, het busstation en de taxivoorrijwegen voor het Jan Dellaertplein vormen samen een multimodaal OV-knooppunt. Om Schiphol ook in de toekomst goed bereikbaar en veilig te houden en de capaciteit te vergroten, heeft de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu op 11 juli 2016 besloten een MIRT-verkenning (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) te starten. Tegelijkertijd werkt Schiphol aan het verbeteren van de bereikbaarheid door investeringen in het OV-knooppunt, Schiphol Plaza en het Jan Dellaertplein voor de terminal. We blijven verder pleiten voor een extra verbinding naar Amsterdam, bijvoorbeeld door het doortrekken van de Noord-Zuidlijn.

Stakeholderdialoog bereikbaarheid

Binnen de context van het programma OV Bereikbaarheid Schiphol werken Schiphol, het ministerie van Infrastructuur en Milieu, NS, ProRail, de gemeente Amsterdam en Stadsregio Amsterdam samen aan concrete projecten en maatregelen voor de korte en middellange termijn. Er is gesproken over oplossingen voor incidenten in de Schipholtunnel en gewenste verbetering van reisinformatie, en ook over de fysieke aanpassingen in de toegang naar de perrons om veiligheid en comfort te verbeteren. De deelnemers hebben een aantal knelpunten in het gebied bezocht. Ook de planning van de MIRT voor een grootschalige aanpak van het trein- en busstation kwam ter tafel.

Bereikbaarheid van Schiphol per trein

Het treinstation op de luchthaven Schiphol is een van de drukste van Nederland. Op sommige dagen maken meer reizigers gebruik van dit station (in-, uit- of overstappen) dan van Rotterdam Centraal of Den Haag Centraal. Schiphol Group werkt samen met boven al genoemde partners en overheden aan een betere bereikbaarheid met het openbaar vervoer en van de reisinformatie.

In 2016 is het aantal sporen tussen Schiphol en Amsterdam Zuid en Duivendrecht verdubbeld van twee naar vier. Sinds december 2016, toen de NS haar nieuwe dienstregeling invoerde, rijden meer treinen van en naar Schiphol. Bijvoorbeeld op het traject van en naar Almere is het aantal intercity's van twee naar vier gegaan. Dankzij de nieuwe 'vorkaansluiting' bij Riekerpolder kunnen intercity's makkelijker aansluiten.

Om de drukte op de perrons op te vangen en de passagiers veilig van en naar het station te leiden, zijn werkzaamheden begonnen om de toegangen via (rol)trappen tussen Schiphol Plaza en het station te verbeteren. Er zijn meer reisinformatieschermen in de terminal geplaatst, en de treinen naar Amsterdam worden duidelijk aangegeven. Op Schiphol Plaza zijn de verwijsborden aan de perrons aangepast waardoor looproutes duidelijker zijn. NS zet extra personeel in op de perrons.

Uit de Belevingsmonitor Schiphol blijkt dat wat betreft vervoerskeuze met name de trein goed scoort bij reizigers ens bezoekers. Zowel het aantal treinverbindingen als het op tijd rijden van de trein is verbeterd. Ook weten reizigers de ticketautomaten op Plaza beter te vinden.

Het aantal verstoringen op treinverbindingen naar Schiphol is in 2016 met 14 procent afgenomen naar 731 (846 in 2015). De getroffen maatregelen in de Schipholtunnel en een afname aan technische verstoringen zijn de belangrijkste redenen. Landelijk is het aantal verstoringen op het spoorwegnet met 3 procent gestegen.

Bereikbaarheid Schiphol per bus

Ook het gebruik van de bus groeit gestaag. Vooral het aantal gebruikers van lijn 197 naar het centrum van Amsterdam groeit hard. Reizigers nemen steeds vaker deze bus als alternatief voor de trein naar Amsterdam Centraal.

In 2016 heeft de Stadsregio Amsterdam het openbaar busvervoer in de concessie Amstelland en Meerlanden opnieuw aanbesteed. Hieronder valt ook het busvervoer op en rond Schiphol. Gezien het grote belang van het busvervoer voor Schiphol zijn we direct betrokken bij deze aanbesteding. Connexxion heeft de aanbesteding gewonnen, het bedrijf gaat rijden met elektrische bussen. Deze concessie start in december 2017 tegelijk met de winterdienstregeling. De bereikbaarheid van Schiphol Oost wordt verbeterd door de aanleg van een nieuwe vrije busbaan.

Bereikbaarheid Schiphol over de wegen

Rijkswaterstaat is in 2016 verder gegaan met de omlegging van de A9 tussen het knooppunt Raasdorp en Badhoevedorp. Half december 2016 is een belangrijk deel van de nieuwe A9 in gebruik genomen. Door de omlegging wordt de leefomgeving in Badhoevedorp verbeterd en filevorming naar Schiphol tegengegaan. De snelweg loopt straks niet meer dwars door Badhoevedorp maar ten zuiden ervan. Schiphol investeert 30 miljoen euro in dit project van Rijkswaterstaat. De gehele nieuwe wegenstructuur zal in 2018 gereed zijn.

Ook wordt gewerkt aan het verbeteren van de autotunnels. Schiphol vernieuwt in de komende jaren de tunnel van de Loevensteinse Randweg onder de Buitenveldertbaan en de tunnel onder de Kaagbaan die de twee vrachtgebieden verbindt. Deze zullen tijdig voldoen aan de Nederlandse Tunnelwet, die in 2019 van kracht wordt. De tunnels krijgen aangepaste vluchtwegen en intelligente technische installaties, waardoor de veiligheid in de tunnels verhoogt.

Taxi als kwaliteitsservice

Schiphol wil reizigers en bezoekers hoogwaardig en duurzaam taxivervoer bieden. Met onze vaste partners hebben we afspraken gemaakt over het serviceniveau voor ritten vanaf de standplaats aan het Jan Dellaertplein. Deze vervoerders rijden met een duurzame vloot van 167 elektrische Tesla’s en dertig taxibusjes op biogas. Daarnaast zijn op de taxistandplaats andere taxi's welkom. Deze taxi's dienen zich aan te sluiten bij de Stichting Taxi Controle en moeten aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen.

Ook niet bij Schiphol aangesloten taxi's kunnen op dit moment hun diensten aanbieden op het Jan Dellaertplein. Dat is het gevolg van een uitspraak in 2015 van het Gerechtshof Amsterdam over een lacune in de lokale wetgeving. Schiphol kan daardoor niet instaan voor de geleverde kwaliteit van alle vanaf Schiphol vertrekkende taxi’s. Veel van deze niet bij Schiphol aangesloten taxichauffeurs gedragen zich helaas hinderlijk en intimiderend. We vinden deze situatie zeer onwenselijk omdat dit niet past bij de uitstraling van een internationale kwaliteitsluchthaven. De gemeente Haarlemmermeer heeft, na overleg met Schiphol, in januari 2017 de lokale regelgeving aangepast: het wordt verboden om buiten de officiële taxistandplaats taxidiensten aan te bieden. De regelgeving werd door een aantal taxichauffeurs aangevochten in een kort geding, waarna de handhaving werd opgeschort. Op 7 februari heeft de rechter Haarlemmermeer in het gelijk gesteld. We zoeken naar structurele oplossingen voor het ronselaarsprobleem. Ons doel is de taxiservice vanaf Schiphol weer op het gewenste hoogwaardige niveau terug te brengen.

Uber

In november 2016 heeft de taxiorganisatie Uber een besteld-vervoercontract gesloten met de STA-faciliteit; Schiphol Transfer Assistance, een samenwerking met Axxicom. Het is een begin van een betere regulering. Voorheen wachtten alle Uber-taxi's op een willekeurige locatie op arriverende reizigers en pikten hen ergens in de buurt van de terminal op. In de nieuwe situatie is het wachten en oppikken meer gereguleerd voor de wat luxere Uber-variant Uber Black. Zij wachten voortaan op parkeerplaats P41 en kunnen daarna gebruik maken van de taxibaan voor het Jan Dellaertplein.

Vervoerskeuze reizigers

Buitenlandse reizigers vormden het grootste aandeel in de sterke groei van het aantal passagiers in 2016. Dat zien we terug in het gebruik van het openbaar vervoer. In 2016 namen reizigers vaker de trein. Dit aandeel kwam uit op bijna 38 procent. Het totale aandeel openbaar vervoer in de vervoerskeuze bedroeg ruim 42 procent, een stijging van bijna 2 procentpunt. Het totale aandeel openbaar en collectief (hotelbussen, groepsbussen en taxibusjes) komt nu uit op bijna 50 procent. Tegelijkertijd zien we een afname van het autogebruik voor het halen en brengen; dit juichen we toe omdat het halen en brengen leidt tot het dubbele aantal autobewegingen. Het percentage reizigers dat op Schiphol parkeerde, daalde voor het eerst sinds jaren.

Vervoerskeuze reizigers van en naar Schiphol

in %

2016

2015

Openbaar vervoer

42,4

40,4

Weggebracht per auto

22,5

23,8

Auto geparkeerd

12,3

13,6

Taxi

11,7

10,8

Collectief vervoer

7,4

8,2

Overig

3,7

3,2

Bereikbaarheid van regionale luchthavens

Voor onze regionale luchthavens is verbetering van de aansluiting op het openbaar vervoer en de aanleg van snelle toegangswegen belangrijk.

De bereikbaarheid van Rotterdam The Hague Airport is verbeterd door de vergroting en vernieuwing van de aansluiting van de luchthaven op de A13 (zogenoemde Doenkade-knoop). Het autoverkeer stroomt nu makkelijker door. Wat betreft openbaar vervoer is de frequentie van de busdienst (lijn 33) van en naar station Meijersplein/Airport (Randstadrail) en Rotterdam CS verhoogd. Er wordt samen met de Metropoolregio (vervoersautoriteit), RET en andere betrokken gewerkt aan een nog verdere verbetering van de OV-bereikbaarheid van de luchthaven.

Het groeiend aantal reizigers van en naar Eindhoven Airport veroorzaakt een forse toename van het verkeer. Niet alleen de wegeninfrastructuur in de directe omgeving wordt daardoor overbelast, ook op bedrijventerrein Flight Forum is de verkeersdruk hoog. De bereikbaarheid van Eindhoven Airport via het openbaar vervoer kan worden verbeterd met een NS-intercitystation Eindhoven-Noord aan het bestaande spoor Eindhoven-Den Bosch. Er loopt een onderzoek naar de mogelijkheden hiervoor; de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu ondersteunt dit. Verder wordt hard gewerkt aan een hoogwaardig openbaar-vervoernetwerk in de regio Eindhoven, waarin de luchthaven een belangrijk knooppunt vormt. Er zijn eveneens plannen voor een 'eigen' nieuwe afslag naar de luchthaven vanaf de Eindhovense randweg en de A58.

In januari 2017 beginnen we met de aanleg van de lucht- en landzijdige infrastructuur op Lelystad Airport. De provincie Flevoland heeft inmiddels opdracht gegeven voor de aanleg van de ontsluitingswegen. Ook zijn de regionale overheden samen met het Rijk begonnen met de verbetering van de A6.

Lees verder: Excellent Visit Value