Jaarverslag 2016

Development of the Group

Royal Schiphol Group wil het beste halen uit het samenspel tussen Amsterdam Airport Schiphol, de regionale luchthavens en de internationale activiteiten van de groep. We gaan nog meer als groep handelen en de synergie van ons luchthavennetwerk benutten. We vullen elkaar aan en versterken elkaar. We werken continu aan een verbetering van de eigen organisatie(s) om zo efficiënt mogelijk onze maatschappelijke opdracht te vervullen. We voeren een financieel beleid dat toekomstgericht en solide is.

Doelstelling 2020

Voortgang

Realisatie 2016

High Performance

Hogere scores op de High Performance Organisation (HPO) benchmark

  • HPO-score 6,8

Internationaal

Uitbreiding van de internationale activiteiten

  • Internationale activiteiten dragen significant bij aan het resultaat van de groep
  • Synergie binnen de groep steeds beter benut (gezamenlijke tenders en personeelsuitwisseling)

On track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Grotendeels on track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Deels on track in 2016 om doelstelling in 2020 te realiseren

Werkgeverschap

Schiphol Group is in 2015 gestart met activiteiten om zich te ontwikkelen tot een High Performance Organisatie. Opvattingen over werk veranderen en we willen onze ambitie om Europe's Preferred Aiport te zijn en te blijven waarmaken door te groeien naar een zo wendbaar mogelijke lerende organisatie. De ontwikkeling van onze organisatie en onze medewerkers naar high performance steunt op vijf pijlers, waaronder de kwaliteitsverhoging bij de managers en een open- en actiegerichte instelling.

We meten de ontwikkeling naar HPO periodiek en waar nodig sturen we op afdelingen bij. In de eerste meting lag de gemiddelde eindscore op 6,8. In het eerste kwartaal van 2017 zullen we Schiphol-breed een tweede meting breed doen. Doelstelling hierbij is een eindscore voor de gehele organisatie van 7,3. Hoewel wij veel verschillende initiatieven ontplooien om de HPO-score te verbeteren, verwachten we dat het nog een uitdaging zal zijn om ons uiteindelijke doel voor 2020 te realiseren: een score van 8. Ook wat betreft inclusief ondernemen is het lastig gebleken onze doelstellingen te realiseren. We blijven ons echter inspannen om het beoogde resultaat te behalen.

Duurzame inzetbaarheid

In het vierde jaar van ons actieve mobiliteitsbeleid zien we dat medewerkers en leidinggevenden met elkaar in gesprek gaan over duurzame inzetbaarheid. Ons beleid is erop gericht dat de medewerkers zich kunnen blijven ontwikkelen binnen de onderneming en kunnen doorstromen naar nieuwe, uitdagende functies. Het uitgangspunt is dat we nu en in de toekomst allemaal goed, gezond en gemotiveerd kunnen blijven werken. Vitaliteit is voor ons een kernbegrip.

Schiphol stimuleert interne mobiliteit. We zijn ervan overtuigd dat het werkplezier en de arbeidsproductiviteit van een medewerker toeneemt als hij of zij op het juiste moment verandert van functie of werkplek. We hebben als doelstelling dat jaarlijks 15 procent van de medewerkers van functie verandert, binnen of buiten onze organisatie. Ook in 2016 is dit gelukt: het mobiliteitspercentage kwam uit op 19,6 procent (2015: 20,1).

In 2016 hebben we ons specifieker gericht op medewerkers in continudiensten, een groep die minder goed was aangesloten op het vitaliteitsprogramma. Speciaal voor hen hebben we het programma ‘Fit in de continudienst’ ontwikkeld waarmee we hen ondersteunen en informeren hoe zij zo gezond en vitaal mogelijk kunnen werken. We zetten dit in 2017 voort. We gaan ons dan ook meer richten op de oudere medewerkers, die we vitaal en duurzaam inzetbaar willen laten zijn voor onze organisatie. Aandacht voor interne mobiliteit is daarbij eveneens essentieel. Bijvoorbeeld omdat het ons beleid is dat vanaf 2018 medewerkers van 60 jaar en ouder geen nachtdiensten meer draaien. We zijn actief met deze medewerkers in gesprek over hoe zij hun functie vanaf dat moment een goede invulling kunnen geven.

We onderzoeken wat de impact is op onze onderneming van meerdere generaties op de werkvloer. Uiteraard willen we ook de aantrekkelijke werkgever zijn en blijven voor de jongere generatie op de arbeidsmarkt. We assisteren het management om beter inzicht te krijgen in de aspecten die van invloed zijn op de inzetbaarheid van hun medewerkers.

Ook in 2016 hebben we personeelsuitwisselingen en detacheringen gerealiseerd tussen regionale luchthavens – vooral Lelystad Airport – en internationale luchthavens. In 2017 zullen we dit continueren; we zullen er verdere inhoud en vorm aan geven.

Inclusief ondernemen

Schiphol Group werkt vanuit de visie dat we mensen waarderen om wie ze zijn, hun kwaliteiten en hun talenten. We willen een organisatie zijn waarin alle medewerkers zich thuis voelen, ongeacht bijvoorbeeld hun culturele of arbeidsachtergrond, sekse, geaardheid of lichamelijke beperking. Schiphol Group heeft haar ambities voor het inclusief ondernemen verder vormgegeven in 2016. Het realiseren van arbeidsplaatsen voor mensen met een arbeidshandicap en voor jongeren en mensen met een andere culturele achtergrond zijn belangrijke doelstellingen om inclusief te ondernemen. 

We zijn een van de initiatiefnemers van Luchtvaart Inclusief. Bij de start hebben de betrokken werkgevers zich de ambitie gesteld om per jaar honderd succesvolle plaatsingen te realiseren voor mensen met een arbeidshandicap en binnen twee jaar honderd bedrijven aangesloten te hebben bij Luchtvaart Inclusief. Inmiddels nemen 26 organisaties deel. Hiermee laat de gehele Schiphol-gemeenschap zien ook voor deze groepen in de samenleving een banenmotor te zijn. Luchtvaart Inclusief sluit aan op de Participatiewet. Er is meer gebeurd dan enkel het het uitspreken van een ambitie, er zijn concrete resultaten bereikt: op 6 september 2016, de dag van de Duurzame Inzetbaarheid, is een groot symposium georganiseerd, waarbij werkgevers en werkzoekenden met een achterstand tot de arbeidsmarkt aan elkaar zijn gekoppeld door speed dates. Schiphol Group heeft in 2016 een aantal plaatsingen van medewerkers met een arbeidshandicap weten te realiseren.

Luchtvaart Inclusief zal ook in 2017 diverse activiteiten organiseren zoals banenmarkten, speed dates en tijdelijke werkplekken om mensen met een arbeidshandicap een kans te geven op de locatie Schiphol. Dit alles met als doel om in 2017 onze ambitie van honderd arbeidsplaatsen te realiseren en in ieder geval 25 bedrijven meer te binden aan Luchtvaart Inclusief. Het Luchtvaart College Schiphol ondersteunt ons daarbij. Deze stichting is een belangrijke schakel omdat ze de bedrijven kan linken aan werkzoekenden met een achterstand tot de arbeidsmarkt.

We hebben in 2016 132 stagiaires begeleid en daarnaast een groot aantal eendaagse oriëntatiestages georganiseerd. Dit past bij de intenties van het Jongerenakkoord dat Schiphol in 2014 heeft getekend; een initiatief dat tot doel heeft de kansen voor jongeren op werk te vergroten. We hadden onszelf ten doel gesteld 20 procent van het aantal vacatures in te vullen met jongeren (onder de 27 jaar); we zijn uitgekomen op 11,6 procent. Desalniettemin houden we in 2017 vast aan dit doel.

Inclusief ondernemen betekent voor Schiphol ook dat we een goede afspiegeling willen zijn van de samenleving, onze klanten zijn immers ook divers. Daarom zetten we ons ook actief in om medewerkers met een andere culturele achtergrond aan Schiphol te binden. Ons doel voor 2016 was dat we 10 procent van de nieuwe vacatures zouden invullen met mensen met een niet-westerse achtergrond. Dit hebben we niet gehaald. In 2017 zetten we opnieuw in op 10 procent.

Schiphol neemt voor de tweede keer deel aan het landelijke mentorprogramma van de stichting ECHO, het expertisecentrum Diversiteitsbeleid. Daarin begeleiden mentoren van Schiphol Nederlandse studenten met een niet-westerse achtergrond die op het punt staan om de stap van hoger beroepsonderwijs of universiteit naar de arbeidsmarkt te zetten.

Tijdens de Gay Pride in Amsterdam zijn het typisch Hollandse kussende boertje en boerinnetje in de aankomsthal tijdelijk aangepast aan twee kussende personen van hetzelfde geslacht. Schiphol Group was bij de Canal Parade voor het eerst vertegenwoordigd op een boot.

Vrouwen

Volgens de Wet bestuur en toezicht zou de samenstelling van onze directie en Raad van Commissarissen een evenwichtige verhouding moeten laten zien, met ten minste 30 procent vrouwelijke leden. Onze directie heeft al sinds 1 september 2014 een verdeling van 50 procent vrouwen en 50 procent mannen. Ook de samenstelling van de Raad van Commissarissen voldoet: al vanaf april 2015 zijn er vijf mannelijke commissarissen en drie vrouwelijke (37 procent). De uitdaging voor 2017 is om over de volle breedte van de onderneming een goede man/vrouwverdeling te waarborgen, zodat vrouwelijke medewerkers in alle geledingen vertegenwoordigd zijn en kunnen doorstromen.

Waardering van medewerkers

De perceptie van de buitenwereld en die binnen de eigen gelederen over Schiphol als werkgever blijken in evenwicht. In 2016 klom Schiphol in het onderzoek 'Beste Werkgever van Nederland' van Effectory en Intermediair naar de vijfde plaats met een score van 7,7. Vorig jaar stonden we op de achtste plek. Uit het onderzoek blijkt dat de betrokkenheid en tevredenheid van medewerkers over Schiphol Group als werkgever zijn gestegen ten opzichte van 2015. We zijn trots op deze positie, temeer omdat dit onderzoek is uitgevoerd onder onze medewerkers. Ze geven aan dat ze graag op Schiphol werken omdat geen dag hetzelfde is terwijl het luchthavenproces 24/7 doorgaat. In de vele uiteenlopende bedrijfsactiviteiten kan ieder zijn kwaliteiten inzetten. In 2016 is Amsterdam Airport Schiphol ook uitgeroepen tot aantrekkelijkste werkgever van Nederland. Bij deze award van uitzendorganisatie Randstad wordt aan werkend Nederland wordt gevraagd bij welk bedrijf men graag zou willen werken.

Integriteit

Schiphol hecht aan integer gedrag van alle medewerkers. Het onderwerp integriteit staat hoog op de agenda. We hebben gedragsregels waarin is omschreven dat medewerkers zich dienen te onthouden van ongewenste omgangsvormen, zoals seksuele intimidatie, discriminatie en pesten. Ook bevatten de gedragsregels voorschriften voor het gebruik van ter beschikking gestelde communicatiemiddelen en -faciliteiten (zoals e-mail, internet, laptop of telefoon) en social media. Daarnaast wordt benadrukt dat de voorbeeldrol van de leidinggevende cruciaal is. Medewerkers bieden we een online gedragsregelstraining aan; we brengen de gedragsregels niet alleen bij onze eigen maar ook de externe medewerkers onder de aandacht.

In 2016 is extra aandacht besteed aan bewustwording van medewerkers op het gebied van informatiebeveiliging en privacy, onder andere door middel van een campagne en interactieve workshops. Belangrijk is ook dat iedereen weet wanneer en hoe iemand niet-integer gedrag kan melden. We hebben daaraan ook dit jaar weer aandacht besteed. We zien dat situaties vaker preventief worden besproken. In 2016 zijn er zestien meldingen geweest bij de integriteitscommissie. De meldingen zijn onderzocht, waar nodig zijn mensen aangesproken en is actie ondernomen.

Ontwikkeling medewerkers in cijfers

Het aantal fte is eind 2016 licht gestegen naar 2.078 (2015: 2.009). Onze medewerkers hebben een jaarcontract of een vast contract. Met medewerkers die niet onder een cao vallen maken we afzonderlijke afspraken. Zowel de verhouding mannen/vrouwen in het algemeen als in leidinggevende functies is stabiel gebleven.

Het verzuimpercentage voor Schiphol Nederland B.V. is in 2016 gestegen van 3,7 naar 4,1, met name als gevolg van een aantal langdurig zieke medewerkers. De Verbaannorm voor Schiphol Nederland B.V., een indicatie voor een realistisch ziekteverzuim, is 3,6 procent. Het ziekteverzuim op Rotterdam The Hague Airport bedroeg 2,7 procent (2015: 2,6). Het ziekteverzuim op Eindhoven Airport kwam in 2016 uit op 4,6 procent (2015: 1,4).

Aantal medewerkers

(Per locatie, in % van totaal aantal fte)

Man-vrouwverhouding

(In % van aantal medewerkers per locatie)

Personeelsverloop

(Aantallen per locatie)

Gemiddelde lengte dienstverband Schiphol Group

(In jaren per locatie)

Gemiddelde leeftijd medewerkers

(In jaren per locatie)

Financiële soliditeit

Schiphol Group streeft in haar financiële beleid naar een solide vermogenspositie en goede kredietwaardigheid met minimaal een A-rating bij twee gerenommeerde kredietbeoordelaars. Dit is van groot belang om noodzakelijke grootschalige investeringen te kunnen financieren. Winstgevendheid is een vitale factor in het behouden van die goede kredietwaardigheid. Het rendement van Schiphol Group bepaalt in hoeverre we economische waarde kunnen creëren voor onze aandeelhouders. Tegelijkertijd bepaalt dit in hoeverre financiële stakeholders Schiphol Group in staat achten om investeringsrisico's te dragen.

Het dividend wordt jaarlijks uitgekeerd aan de aandeelhouders. In 2016 heeft Schiphol Group 187 miljoen euro uitgekeerd, waarvan 173 miljoen euro aan de Nederlandse Staat, de gemeente Amsterdam en de gemeente Rotterdam.

Rendement

Schiphol Group voert een solide financieel beleid om nu en in de toekomst op eigen benen te kunnen blijven staan. Onze financiering betrekken we geheel zelfstandig via de kapitaalmarkt en banken. We hebben vier aandeelhouders, waarvan de Nederlandse Staat met bijna 70 procent van de aandelen de grootste is. De Nederlandse Staat heeft voor Schiphol in 2013 een rendementsnorm van 6,7 procent op het eigen vermogen geïntroduceerd. Een rendementseis zorgt voor een extra prikkel om kostenefficiënt te blijven opereren en een hoger resultaat te genereren met niet-luchtvaartactiviteiten, zoals vastgoed, parkeren en concessies. Met de nieuwe Wet luchtvaart wordt een mechanisme ingevoerd waarbij Schiphol een deel van het rendement boven een dergelijke rendementsnorm kan aanwenden om de luchthaventarieven te verlagen.

Kredietwaardigheid

Ook in het licht van de zelfstandige financierbaarheid van de onderneming is een voldoende rendement van belang. Zo kan toegang tot de kapitaalmarkt tegen aantrekkelijke voorwaarden behouden blijven. Alleen met een goede kredietwaardigheid kan Schiphol Group zelfstandig de noodzakelijke langetermijninvesteringen in capaciteit en kwaliteit blijven doen.

De langetermijnrating van Standard & Poor’s is in 2016 ongewijzigd gebleven op A+ met een 'stable outlook'. De langetermijnrating van Moody's is ongewijzigd gebleven op A1, eveneens met een 'stable outlook'. De kortetermijnrating van Standard & Poor’s is P-1 en van Moody’s A-1.

Sturen op kosten

Om grote investeringen te kunnen doen en tegelijkertijd concurrerende tarieven te hanteren voor onze luchthavenactiviteiten, sturen we voortdurend op een beheerste kostenontwikkeling. We maken daarbij zorgvuldige afwegingen tussen kwaliteit en prijs. We willen blijven voldoen aan de hoge verwachtingen van reizigers en luchtvaartmaatschappijen. Wel realiseren we ons dat kwaliteit een prijs heeft. Vooral als het om nieuwe investeringen gaat, focussen we sterker op wat de consequenties van keuzes betekenen voor de langere termijn. Met het sturen op een beheerste kostenontwikkeling proberen we onze financiële flexibiliteit en weerbaarheid te vergroten.

Ruim 50 procent van de aviationkosten is direct gerelateerd aan de infrastructuur, de assets, van Amsterdam Airport Schiphol. Vooral wanneer we nieuwe investeringen doen, kunnen we op total cost of ownership sturen. Door aanscherping van contractmanagement haalt Schiphol meer toegevoegde waarde uit leveranciersrelaties. Waar mogelijk dagen we leveranciers uit hun kennis en kunde maximaal in te zetten voor een betere dienstverlening en slimme, kosteneffectieve en innovatieve oplossingen. Dit gebeurt bijvoorbeeld via een open marktconsultatie voorafgaande aan grote aanbestedingen en het waar mogelijk toepassen van Best Value Procurement.

BA Aviation kosten

(EUR miljoen)

De kostenefficiency is in 2016 licht verbeterd. We drukken die uit in de kosten per Work Load Unit (WLU: één passagier of 100 kilogram vracht). De kosten per WLU voor Amsterdam Airport Schiphol zijn in 2016 licht gedaald van 9,93 in 2015 naar 9,85 euro in 2016.

Kosten per WLU (Aviation)

(EUR per WLU)

Belang van non-aviation activiteiten

De non-aviation activiteiten dragen substantieel bij aan het rendement en de financierbaarheid van Schiphol Group. Deze activiteiten genereren 42 procent van de netto-omzet en 91 procent van het exploitatieresultaat. Met deze activiteiten is het mogelijk economische waarde en financieringsruimte te creëren, terwijl het rendement op aviation-activiteiten als gevolg van de economische regulering laag is omdat de gereguleerde gemiddelde vermogenskostenvoet is vastgesteld op 1,8 procent in 2016. Zonder de bijdrage uit non-aviation activiteiten zou Schiphol Group niet zelfstandig financierbaar zijn en is er onvoldoende risicospreiding.

Netto-omzet

(EUR miljoen)

Exploitatieresultaat

(EUR miljoen)

Consumer Products & Services

De bijdrage over de afgelopen jaren van deze business area is vooral terug te zien in de groei van de concessie-inkomsten en de parkeeromzet.

Retail concessie-inkomsten en bestedingen per passagier airside

Horeca concessie-inkomsten en bestedingen per passagier airside

Opbrengst (publieks)parkeren en opbrengst per parkeerplaats

Bestedingen per passagier

2016

2015

Index

Retail airside

13,65

14,45

94,5%

Horeca airside

4,32

3,98

108,5%

Totaal

17,97

18,43

97,5%

Aantal outlets Schiphol

Airside

Schiphol Plaza

Horeca

63

34

Retail

177

42

Services

19

14

Totaal

259

90

Real Estate

De vastgoedactiviteiten zijn goed voor een een robuuste omzet en kasstroom. Ze zijn ook van belang voor risicospreiding: de resultaten zijn minder afhankelijk van de ontwikkelingen in de luchtvaart. De vastgoedactiviteiten genereren voornamelijk inkomsten uit verhuur. We beschikken over een gediversificeerde vastgoedportefeuille met kantoren, bedrijfsruimten en overig vastgoed dat veelal op A-locaties wordt aangeboden en deels zelfs in het hoogste segment van de kantorenmarkt in Nederland. Gedurende de afgelopen jaren is de bezettingsgraad goed op peil gebleven, zeker in vergelijking met de rest van de vastgoedmarkt.

Bezettingsgraad commercieel vastgoed

(In %)

In 2016 is de bezettingsgraad licht gedaald naar 88,7 procent (2015: 88,8). Een aantal belangrijke nieuwe huurders is aangetrokken voor bestaand en herontwikkeld vastgoed, waaronder The Base, het kantorencomplex dat nu het hart vormt van het Schiphol Central Business District. De afgelopen periode zit ook de waardering van het commerciële vastgoed in de lift, mede door de gunstige ontwikkeling van de bezettingsgraad en nieuwe langlopende huurcontracten.

Vastgoedportefeuille

(In m2)

Vastgoedportefeuille naar categorie

(In % van totale vastgoedportefeuille)

Bijdrage regionale luchthavens

Het verbinden van Nederland met de rest van de wereld gebeurt niet alleen via Amsterdam Airport Schiphol. Ook de regionale luchthavens – Eindhoven Airport, Rotterdam The Hague Airport en in de toekomst Lelystad Airport – vergroten onze connectiviteit en dragen bij aan het resultaat. Door het netwerk van binnenlandse luchthavens worden bovendien zowel de positieve impact als de lasten meer geografisch verdeeld. De kennis en kunde die binnen de groep worden opgedaan versterken alle luchthavens.

Bijdrage internationale activiteiten

Onze internationale activiteiten versterken de organisatie en bevorderen het verkeer van passagiers en vracht. Ze leveren tevens een belangrijke bijdrage aan onze financiële soliditeit en spreiden het ondernemingsrisico. Daarmee werken ze mee aan de versterking van de positie van de mainport. De participaties in Groupe ADP, Brisbane Airport en onze overige internationale activiteiten droegen in 2016 ongeveer 23 procent bij aan de nettowinst.

Lees verder: Sustainable & Safe Performance