Jaarverslag 2016

Financiële gang van zaken

Het aantal passagiers op Amsterdam Airport Schiphol is in 2016 verder toegenomen tot ruim 63,6 miljoen. De forse passagiers groei heeft tot extra operationele maatregelen geleid, alsmede de urgentie verhoogd om op korte termijn te investeren in extra capaciteit. Om concurrerend te blijven is Schiphol in 2016 tevens gestart met het Digital Airport Programme. Royal Schiphol Group heeft een gezonde financiële positie die deze investeringen mogelijk maakt.

Het nettoresultaat van Royal Schiphol Group bedraagt in 2016 306 miljoen euro (2015: 374 miljoen), een daling van 18 procent. In 2015 werd het nettoresultaat positief beïnvloed door een eenmalige opbrengst van 50 miljoen euro door de verkoop van een 60-procentsbelang in Schiphol Airport Retail (SAR). Net als vorig jaar zijn de marktontwikkelingen voor het vastgoed gunstig, leidend tot een waardestijging van de vastgoedportefeuille met 71 miljoen euro (2015: 67 miljoen euro).

Conform de Wet luchtvaart zal de impact van de hogere passagiersaantallen van 52 miljoen euro worden verrekend in de havengeldtarieven per 1 april 2018.

Netto-omzet

De netto-omzet is in 2016 ten opzichte van 2015 met 12 miljoen euro (0,8 procent) gestegen van 1.423 miljoen euro naar 1.435 miljoen euro.

Netto-omzet

EUR miljoen

2016

2015

%

Havengelden

848

869

-2,4

Concessies

187

168

11,3

Verhuringen

157

155

1,3

Autoparkeergelden

116

108

7,1

Winkelverkopen

3

29

-90,9

Reclame

18

17

5,0

Diensten en werkzaamheden derden

23

22

5,3

Hotelactiviteiten

29

2

>100

Overige

55

54

2,1

Netto-omzet

1.435

1.423

0,8

De totale omzet uit havengelden van Amsterdam Airport Schiphol, Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport daalt in 2016 met 2,4 procent tot 848 miljoen euro. Dit is voornamelijk het gevolg van een daling van de havengeldtarieven op Amsterdam Airport Schiphol met 11,6 procent per 1 april 2016. De tariefsdaling wordt echter grotendeels gecompenseerd door een stijging van het aantal passagiers. Het aantal passagiers op Amsterdam Airport Schiphol is gegroeid met 9,2 procent tot 63,6 miljoen en het aantal vliegtuigbewegingen is met 6,3 procent gestegen tot 478.864. De groei is met name zichtbaar in het segment reizigers dat Schiphol als vertrekpunt of eindbestemming heeft. Opvallend is ook de groei van het aantal passagiers in het Schengengebied van 17 procent. Het vrachtvolume is gestegen met 2,5 procent naar 1.662 ton.

Ook bij de regionale luchthaven Eindhoven Airport is sprake van een groei in het aantal passagiers, met 9,3 procent tot 4,7 miljoen passagiers ondanks het sluiten van de start -en landingsbaan voor twee weken in verband met het uitvoeren van groot onderhoud. Op Rotterdam The Hague Airport is het aantal passagiers in 2016 nagenoeg gelijk gebleven (1,6 miljoen passagiers). Het aantal vliegtuigbewegingen groeide in Eindhoven met 7,2 procent naar 30.911; in Rotterdam is het aantal vliegtuigbewegingen met 17.510 nagenoeg gelijk aan 2015.

De totale omzet uit concessies is in 2016 gestegen met 11,3 procent tot 187 miljoen euro door de groei in het aantal passagiers en de concessieopbrengsten van SAR. De totale omzet uit verhuringen stijgt met 1,3 procent naar 157 miljoen euro. Deze stijging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een positieve ontwikkeling in de verhuur van kantoorgebouwen. De bezettingsgraad van het commercieel vastgoed bedraagt 88,7 procent (2015: 88,8).

De totale omzet parkeren stijgt met 7,1 procent naar 116 miljoen euro door de groei van passagiers die Schiphol als vertrekpunt hebben.

De daling van de omzet winkelverkopen wordt veroorzaakt door de verkoop van 60 procent van de aandelen in SAR. Hierdoor ontvangt Amsterdam Airport Schiphol vanaf 1 mei 2015 geen omzet meer uit winkelverkopen en wordt het resultaat uit het resterende 40-procentsbelang in SAR verantwoord als resultaat uit deelneming.

De omzet hotelactiviteiten bedraagt 29 miljoen euro in 2016 (2015: 2 miljoen euro) met name door de opening van het Hilton-hotel in december 2015.

Overige opbrengsten en overige resultaten uit vastgoed

In 2015 is onder deze post het eenmalig resultaat door de verkoop van een 60-procentsbelang in SAR van 50 miljoen euro verantwoord. In 2016 heeft een dergelijke transactie niet plaatsgevonden.

De overige resultaten uit vastgoed bedroegen 71 miljoen euro (2015: 67 miljoen euro). Dit wordt veroorzaakt door positieve marktontwikkelingen en een lagere leegstand bij de kantoren op Schiphol Centrum en de logistieke gebouwen. Dit resultaat betreft een reële waardemutatie en geen kasontvangst of gerealiseerde inkomsten.

Ongerealiseerde waardeveranderingen vastgoedportefeuille

(EUR miljoen)

Bedrijfslasten

Bedrijfslasten

EUR miljoen

2016

2015

%

Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten

482

434

11,1

Afschrijvingen

237

223

6,2

Personeelsbeloningen

185

185

-0,1

Beveiligingsactiviteiten

179

183

-2,1

Bijzondere waardeveranderingen

2

8

-78,8

Overige bedrijfskosten

3

4

-26,5

Bedrijfslasten

1.086

1.035

4,9

Het totaal aan bedrijfslasten is gestegen met 4,9 procent van 1.035 miljoen euro naar 1.086 miljoen euro. Deze stijging houdt verband met de forse groei van het aantal passagiers en de benodigde operationele maatregelen om deze groei mogelijk te maken. Tevens stijgen de kosten uitbesteed werk en andere externe kosten door de opening van het Hilton hotel per eind 2015, de start van ons 'Digital Airport Programme', de toename in IT-security en de extra inzet van toezichthouders ten behoeve van het terugdringen van taxironselaars. Ondanks de stijging van het aantal passagiers dalen de beveiligingskosten met 2,1 procent. Dit wordt veroorzaakt door de invoering van centrale security in de gehele terminal per juni 2015.

De afschrijvingskosten stijgen met 6,2 procent van 223 miljoen euro naar 237 miljoen euro als gevolg van de ingebruikname van de nieuwe centrale security activa per juni 2015.

De bijzondere waardeveranderingen van 2 miljoen euro betreffen met name de afwaardering van grondexploitaties op Rotterdam The Hague Airport van 0,9 miljoen euro alsmede de afwaardering op gebouwen van 0,7 miljoen euro.

Exploitatieresultaat

Het exploitatieresultaat is gedaald met 86 miljoen euro van 505 miljoen euro in 2015 naar 420 miljoen euro in 2016. Deze daling wordt veroorzaakt door een eenmalig resultaat bij Consumer Products & Services in 2015 van 50 miljoen euro als gevolg van de verkoop van een belang van 60 procent in SAR en door een daling van het exploitatieresultaat bij Aviation van 68 miljoen euro. Het operationeel resultaat van onze business area Aviation daalt door de tariefsdaling van 11,6 procent per 1 april 2016 en door de stijging in bedrijfslasten als gevolg van de extra operationele maatregelen.

Het resultaat Real Estate is gestegen door de positieve ontwikkeling in de verhuur van kantoorgebouwen alsmede de waardestijging van het vastgoed (2016: 71 miljoen euro, 2015: 67 miljoen euro). Daarnaast heeft de opening van het Hilton hotel eind 2015 positief bijgedragen aan het resultaat van Real Estate in 2016.

Exploitatieresultaat

EUR miljoen

2016

2015

%

Aviation

37

104

-64,0

Consumer Products & Services

197

238

-17,1

Real Estate

148

129

14,8

Alliances & Participations

38

34

11,2

Exploitatieresultaat

420

505

-16,8

Financiële baten en lasten

Het negatieve saldo van financiële baten en lasten is in 2016 met 2 miljoen euro toegenomen tot 91 miljoen euro. De stijging van de financiële lasten wordt met name veroorzaakt doordat een deel van de interestlasten in 2015 als bouwrente werd toegerekend aan grote investeringsprojecten die inmiddels zijn geactiveerd.

Resultaat deelnemingen

Het resultaat deelnemingen is gestegen van 60 miljoen euro naar 67 miljoen euro en bedraagt 22 procent van het totaal nettoresultaat (2015: 16 procent).

Resultaat deelnemingen

EUR miljoen

2016

2015

%

Groupe ADP

43

36

17,9

Brisbane Airport Corporation Holdings

25

20

21,6

Overige deelnemingen

-

3

-97,6

Resultaat deelnemingen

67

60

12,4

Het rendement op het 18,72-procentsbelang in Brisbane Airport Corporation Holdings bedraagt 23,3 procent in 2016 (2015: 21,7). Het rendement op het 8-procentsbelang in Groupe ADP komt uit op 6,7 procent in 2016 (2015: 5,8).

Winstbelasting

De winstbelasting bedraagt 86 miljoen euro in 2016 tegenover 99 miljoen euro in 2015. De effectieve belastingdruk in 2016 is 21,6 procent en daarmee 0,9 procentpunt hoger dan de effectieve belastingdruk in 2015 (20,7 procent). De lagere belastingdruk dan nominaal, in zowel 2016 als 2015, wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de toepassing van de deelnemingsvrijstelling op resultaten van geassocieerde deelnemingen. Een ander eenmalig effect is het vrijgestelde verkoopresultaat op de verkoop van het belang in SAR in 2015 voor 50 miljoen euro.

Van de totale belastinglast van 86 miljoen euro heeft 82 miljoen euro betrekking op Nederlandse winstbelasting (2015: 94 miljoen) en 4 miljoen euro op Amerikaanse winstbelasting (2015: 5 miljoen).

Nettoresultaat

Het nettoresultaat over 2016 bedraagt 306 miljoen euro (2015: 374 miljoen). Het positief effect van de groei van de passagiersaantallen wordt tenietgedaan door de daling in de havengeldtarieven met 11,6 procent per 1 april 2016. Daarnaast is sprake van een daling van de overige opbrengsten als gevolg van de verkoop van een 60-procentsbelang in SAR en een stijging van de bedrijfslasten door de benodigde operationele maatregelen om de passagiersgroei in goede banen te leiden. Conform de Wet luchtvaart zal ongeveer 52 miljoen euro worden verrekend in de havengelden per 1 april 2018. Het rendement op het eigen vermogen (ROE) is in 2016 uitgekomen op 8,2 procent (2015: 10,4 procent) en de RONA na belasting op 7,1 procent (2015: 8,3 procent). Gecorrigeerd voor de waardestijging vastgoed en dat deel van het resultaat dat weer verrekend moet worden in de havengelden 2018, bedraagt het rendement op het eigen vermogen ongeveer 6 procent.

Investeringen

In 2016 is 303 miljoen euro geïnvesteerd in vaste activa, 31 procent minder dan in 2015 (439 miljoen) door de oplevering in dat jaar van centrale security voor niet-Schengen bestemmingen.

Op 1 juli 2016 is Lounge 2 officieel geopend. Met deze compleet vernieuwde lounge in het hart van de terminal, investeert Schiphol in kwaliteit en verblijfscomfort. In april 2016 is de parkeergarage P3 geopend en in december 2016 is geïnvesteerd in aankoop van grond voor de verdere ontwikkeling van Lelystad Airport. Verder is eind 2016 gestart met de bouw van een tijdelijke vertrekhal op bagagehal Zuid om het groeiend aantal Schengen passagiers te accommoderen.

Schiphol Group investeringen

(EUR miljoen)

2016

303

2015

439

2014

396

2013

310

2012

298

Ontwikkeling van het geconsolideerd overzicht financiële positie

Het balanstotaal van Schiphol Group is met 0,4 procent toegenomen tot 6.426 miljoen euro (2015: 6.399 miljoen euro). Het eigen vermogen is met 144 miljoen euro gestegen tot 3.860 miljoen euro, met name als gevolg van toevoeging van het nettoresultaat over 2016 van 306 miljoen euro, na uitkering van 187 miljoen euro dividend over 2015.

Deelnemingen en joint ventures zijn toegenomen met 38 miljoen euro door de positieve ontwikkeling van de resultaten van Brisbane Airport Corporation Holdings en Groupe ADP.

De vastgoedbeleggingen zijn met 76 miljoen toegenomen door hoofdzakelijk de ongerealiseerde waardestijging van gebouwen.

De liquide middelen zijn gedaald met 155 miljoen euro naar 239 miljoen euro, met name door aflossing van leningen. De kortlopende verplichtingen voor leningen bedragen ultimo 2016 5 miljoen euro (2015: 284 miljoen euro).

Onder het EMTN-programma is in 2016 een onderhandse lening geplaatst van 150 miljoen euro met een looptijd van twaalf jaar en een rente van 1,12 procent.

Ontwikkeling van de kasstromen

De operationele kasstroom is met 70 miljoen euro gedaald naar 438 miljoen euro door het lager exploitatieresultaat. De kasstroom uit investeringsactiviteiten is 301 miljoen euro negatief in vergelijking tot 411 miljoen euro negatief in 2015. Dit komt voornamelijk door het lagere investeringsniveau van 303 miljoen euro versus 439 miljoen in 2015.

Het saldo van de kasstroom uit operationele en investeringsactiviteiten – de vrije kasstroom – bedroeg 137 miljoen euro in 2016 tegen 97 miljoen euro in 2015. De kasstroom uit financieringsactiviteiten was 323 miljoen euro negatief in 2016 (2015: euro 157 miljoen euro positief) ten gevolge van 288 miljoen euro aflossing van leningen en uitkering van dividend voor een totaal bedrag van 187 miljoen euro. De nettokasstroom bedroeg 187 miljoen euro negatief in 2016 (2015: 254 miljoen euro positief). Het saldo aan liquide middelen is hierdoor gedaald van 394 miljoen euro eind 2015 naar 239 miljoen euro eind 2016.

Financiering

Het totale bedrag aan uitstaande leningen en leaseverplichtingen is in 2016 gedaald met 118 miljoen euro naar 2.067 miljoen euro. Onder het EMTN-programma is in 2016 een onderhandse lening geplaatst van 150 miljoen euro met een looptijd van twaalf jaar. De opbrengst hiervan is gebruikt om leningen af te lossen. Schiphol Group heeft de beschikking over een gecommitteerde kredietfaciliteit voor een bedrag van 300 miljoen euro met een looptijd tot juni 2020. Tevens heeft Schiphol Group de beschikking over een bilaterale gecommitteerde kredietfaciliteit die is overeengekomen met Bank Nederlandse Gemeenten. Deze kredietfaciliteit met een omvang van 100 miljoen euro is in 2016 verlengd tot 1 januari 2020. Verder beschikken we over twee bilaterale ongecommiteerde kredietfaciliteiten van elk 75 miljoen. Deze zijn per jaar ultimo ongebruikt.

Ratio’s

De belangrijkste financieringsratio’s binnen ons financieringsbeleid zijn de ‘FFO/totale schuld’ en ‘FFO interest dekkingsratio’.

Funds From Operations (FFO) is de operationele kasstroom gecorrigeerd voor het werkkapitaal. De FFO is in 2016 licht gedaald van 482 miljoen euro naar 471 miljoen euro.

De FFO/totale schuld bedroeg 22,8 procent in 2016 (2015: 22,0 procent). De FFO interest dekkingsratio bedroeg 6,8x in 2016; een kleine verbetering ten opzichte van de 6,7x in 2015. Naast deze twee ratio’s hanteren we de leverage ratio (verhouding rentedragend vreemd vermogen ten opzichte van het totaal van het eigen vermogen en het rentedragend vreemd vermogen). Aan het einde van het verslagjaar bedroeg de leverage ratio van Schiphol Group 34,9 procent (2015: 37,0 procent).

Hiermee voldoen deze financiële ratio's aan de minimale vereisten van Schiphol Group's financieringsbeleid: ten minste een FFO/totale schuld ratio van 20,0 procent en een leverage ratio van tussen de 30,0 en 50,0 procent.

Lees verder: Governance